به سوي الغاي بهره كشي از كودكان
مترجم : ليلي كشوادي - منبع : هفته نامه آتيه (شنبه 30 اردیبهشت 1385 )

سازمان جهاني كار ILO گزارش جديد و اميدواركننده اي را با عنوان پايان استثمار كودكان قريب الوقوع است. منتشر كرده است. در اين گزارش آمده است، براي نخستين بار در سراسر جهان، كار كودكان، به خصوص بدترين اشكال آن، سير نزولي يافته است.
اين گزارش، همچنين حاكي است كه اگر روند فعلي كاهش با همين سرعت حفظ شود و حركت جهاني به سوي پايان دادن كار كودكان ادامه يابد، مي توان اميدوار بود كه طي 10 سال آينده، هدف محو استثمار كودكان، به خصوص بدترين اشكال آن، محقق شود.
جان سوماويا، دبيركل ILO، مي گويد: پايان استثمار كودكان نزديك است، گرچه مبارزه عليه استثمار همچنان چالشي سهمگين و گسترده محسوب مي شود، اما در مسير صحيحي حركت مي كنيم، مي توانيم شاهد محو بدترين اشكال استثمار كودكان طي دهه آينده باشيم، درعين حال نبايد چشم انداز و هدف نهايي پايان يافتن كار تمام كودكان كارگر را، مورد غفلت قرار دهيم.
گزارش جديد حاكي از آن است كه شمار واقعي كودكان كارگر در سراسر جهان، بين سال هاي 2000 تا 2004 تا 11 درصد كاهش يافته و از 246 ميليون نفر به 218 ميليون نفر رسيده است. نكته مهم اين گزارش آن است كه از شمار كودكان و نوجوانان 5 تا 17 ساله اي كه در دام مشاغل خطرناك گرفتار شده اند، تا 26 درصد كاسته شده و تعداد آنان از ميزان 171 ميليون نفر ثبت شده در آمارهاي گذشته به 126 ميليون نفر در سال 2004 رسيده است. ميزان اين كاهش در بين كودكان 5 تا 14 ساله چشمگيرتر و در سطح 33 درصد بوده است.
ILO چهار سال پيش جامع ترين گزارش جهاني را درمورد كار كودكان منتشر كرد كه تا آن زمان بي نظير بود. ILO با استفاده از همان روش هاي آماري به كار گرفته شده در آن گزارش از آن زمان به بعد، كاهش چشمگيري را در شمار كودكان كارگر، شاهد بوده است.
اين گزارش، كاهش شمار كودكان كارگر را با افزايش تمايل سياسي و آگاهي ها و اقدامات جامع و اساسي، به خصوص در زمينه كاهش فقر و آموزش عمومي مرتبط مي داند كه منجر به ظهور نهضت جهاني عليه استثمار كودكان شده است.
ILO از طريق برنامه جهاني محو استثمار كودكان يا ايپك IPEC، در ايجاد توانايي هاي ملي براي مقابله با مشكل استثمار كودكان و ارايه توصيه هايي در سياست گذاري ها، كمك كرده است. به علاوه اين برنامه، از طريق اقدام مستقيم، طي دهه گذشته حدود 5 ميليون كودك را زيرپوشش گرفته است. اين اقدامات مبتكرانه، نقش يك تسريع كننده بسيار قدرتمند را ايفا كرده است، كه از حيث تحريك مسئولان براي اقدام و نيز نشان دادن چگونگي اجراي روش هاي مؤثر در محو استثمار كودكان، مهم بوده است.
گي تيجس، مدير بخش محو استثمار كودكان ILO با اشاره به كاهش 33 درصدي در شمار كودكان كارگر جهان، اين آمار را بسيار دلگرم كننده خواند و گفت: تلاش ها و مبارزات دائمي براي افزايش آگاهي عموم، تاثير قابل توجهي بر سياست هاي دولت هاي سراسر جهان، گذاشته است.
او افزود: ما شاهد اصلاح سياست ها، اصلاح قوانين و مقررات، اجراي برنامه ها و توجه به مساله كار كودكان هستيم، از اين رو به نظر من، موفقيت ما حتي بيش از آگاهي ها نيست. تيجس همچنين گفت: درحال حاضر ما به مرحله اي رسيده ايم كه كشورها واقعاً براي ريشه كني استثمار كودكان از صرف پول دريغ ندارند و اين مساله را كاملاً جدي گرفته اند.
طي پنج سال گذشته، اپيك به چند كشور كمك كرده است تا اقدامات مناسب زمانبندي شده اي را براي محو بدترين اشكال استثمار كودكان اجرا كنند. اين گزارش از تمام كشورهاي عضو خواسته است كه اگر تاكنون اقدامي در اين زمينه انجام نداده اند، برنامه هاي زمانبندي شده تا سال 2008 را بپذيرند و اجرا كنند.
بنا بر اين گزارش، درحال حاضر بيش از 30 كشور عضو ILO اهداف زمانبندي شده اي را تعيين كرده اند كه تا سال 2016 و حتي زودتر از اين زمان، بدترين اشكال استثمار كودكان را ريشه كن كنند.
اين گزارش، به رغم پيشرفت قابل ملاحظه در مبارزه عليه كار كودكان، بر چالش هاي مهمي نيز تاكيد كرده است. مهم ترين اين چالش ها وضعيت نگران كننده استثمار كودكان در بخش كشاورزي است، زيرا از هر ده كودك كارگر، هفت كودك در اين بخش مشغول كار هستند. ساير چالش ها شامل درنظر گرفتن و توجه به تاثير بيماري ايدز بر كودكان و ايجاد حلقه هاي محكمتر بين كار كودكان و وضعيت اشتغال جوانان است.
گزارش اخير، خواهان افزايش اقدامات ملي با مشاركت سازمان هاي نماينده كارفرمايان و كارگران و نيز دولت هاست، يعني شركايي كه ساختار سه جانبه موردنظر ILO را تشكيل مي دهند. همچنين گزارش، خواهان تقويت جنبش جهاني براي محو استثمار كودكان است تا جايي كه از آن فقط به عنوان يك واقعه تاريخي ياد شود. گزارش مي گويد، تحقق اهداف توسعه هزاره سازمان ملل تا سال 2015 به ريشه كني كار كودكان مان كمك بيشتري مي كند.
بنا بر اين گزارش، آمريكاي لاتين و حوزه كارائيب، شاهد بيشترين كاهش شمار كودكان كارگر طي اين دوره چهارساله بوده است. تعداد كودكان شاغل اين منطقه در اين مدت تا دوسوم كاهش يافته است و درحال حاضر فقط 5 درصد كودكان اين منطقه، مشغول كارند.
در گزارش ILO از كشور برزيل به عنوان نمونه اي يادشده است كه نشان مي دهد چگونه كشورها مي توانند در مبارزه با كار كودكان موفق باشند، زيرا از سال 1991 تا 2004، شمار كودكان كارگر در گروه سني 5 تا 9 ساله در اين كشور تا 61 درصد و در گروه سني 10 تا 17 سال نيز تا 36 درصد كاسته شده است.
مكزيك، كشور ديگري است كه شمار كودكان كارگر آن به طور چشمگيري كمتر شده است. از آنجا كه نيمي از كودكان كارگر آمريكاي لاتين در برزيل و مكزيك زندگي مي كنند، اين كاهش بسيار با اهميت و مؤيد اين واقعيت است كه تحقق اهداف محو كار كودكان دست يافتني است.
بنا بر اين گزارش، در آسيا و اقيانوسيه در شمار كودكاني كه از حيث اقتصادي فعال هستند، كاهش قابل ملاحظه اي به وجود آمده است. بنا بر آمارهاي ILO هنوز در اين منطقه بيشترين تعداد كودكان كارگر در گروه سني 5 تا 14 سال فعاليت مي كنند كه رقمي را حدود 122 ميليون نفر شامل مي شود.
گزارش ILO آسيا را نمونه بارزي مي داند كه نشان مي دهد چگونه تعهد سياسي براي كاهش فقر و گسترش آموزش و امكانات تحصيلي تاثير فوق العاده اي بر محو استثمار كودكان گذاشته است. هرچند روند اين پيشرفت در سراسر جهان يكنواخت نيست.
26 درصد از جمعيت كودكان كارگر يا قريب به 50 ميليون كودك كارگر در منطقه زيرصحراي آفريقا به سر مي برند، به عبارت ديگر اين منطقه در مقايسه با ساير نقاط جهان، بيشترين تعداد كودكان فعال اقتصادي را در مقايسه با جمعيت خود دارد. بنا بر گزارش جهاني، وجود عوامل متعدد و همزمان مانند رشد بالاي جمعيت، گسترش فقر محض و شيوع بيماري خانمانسوز ايدز، مانع پيشرفت در مبارزه با استثمار كودكان در اين منطقه شده است، هرچند، علايمي از پيشرفت نيز مشاهده مي شود. به طور مثال، ميزان ثبت نام كودكان در مقطع ابتدايي در منطقه، بين سال هاي 1990 تا 2000 تا 38 درصد افزايش يافته است.
اين گزارش همچنين به حركت بي سابقه در سطح جهاني اشاره دارد كه وضعيت اسفبار و نگران كننده اين قاره را در اولويت توجه جهاني قرار داده است، ازاين رو به نظر مي رسد روزنه اميدي را براي مبارزه آفريقا عليه استثمار كودكان گشوده است.
سوماويا در اين باره مي گويد: در قرن بيست و يكم، ديگر نبايد با هيچ كودكي، رفتار غيرانساني داشت و او را استثمار يا مجبور به انجام كارهاي خطرناك كرد. هيچ كودكي نبايد از فرصت تحصيل محروم باشد، هيچ كودكي نبايد براي امرار معاش خود تبديل به يك برده شود. بياييد با هم حركت و اقدام كنيم. بياييد با هم تصميم بگيريم تلاش براي دفاع از حق همه كودكان را ادامه دهيم تا همه آنها از حق استفاده از دوران كودكي خود بهره مند شوند.
برنامه جهاني محو استثمار كودكان، ايپك، بزرگترين برنامه جهاني است كه ويژه ريشه كني استثمار و كار كودكان است، اين برنامه همچنين بزرگترين برنامه عملياتي ILO محسوب مي شود. ايپك از زمان تشكيل در سال 1992 تاكنون بالغ بر 350 ميليون دلار هزينه كرده است و هزينه سالانه آن درحال حاضر 50 تا 60 ميليون دلار است.
ايپك وراي ساختار سه جانبه ILO، متشكل از دولت ها و سازمان هاي كارگري و كارفرمايي، با ساير بخش ها نيز همكاري مي كند. از جمله مي توان به بخش تجارت خصوصي، سازمان هاي اجتماعي، نهادهاي غيردولتي، رسانه ها، نمايندگان بارز پارلمان ها، حوزه قضايي كشورها، دانشگاه ها، گروه هاي مذهبي و البته كودكان و خانواده هاي آنها اشاره كرد.براي موفقيت برنامه ايپك اقدام ملي و بين المللي بسيار مهم است. ايپك از طريق مقامات محلي و شهرداري ها مي تواند كودكاني را تحت پوشش قرار دهد كه در بخش اقتصاد غيررسمي و بنگاه هاي تجاري كوچك و متوسط مشغول كار هستند، و نيز نگرش هايي را اعتلا بخشد كه باعث نجات كودكان از قيد استثمار و كار و روانه كردن آنها به مدارس و برخورداري آنها از حق تحصيل مي شود.