|
|
گزارشي از سومين همايش انجمن علمي بيماري هاي
دهان
زخم هايي که ا لتيام
نمي يابند
اعتماد 29 آبان 1386
زهرا صفايي نژاد
مصرف
دخانيات مهمترين علت ابتلا به سرطان هاي دهان و يکي از 10 علت
شايع مرگ ومير دنيا به شمار مي رود. هرچند آمار موجود در مناطق
جغرافيايي و کشورهاي مختلف متفاوت است، اما از مجموع سرطان هاي
بدن چهار درصد مردان و دو درصد زنان به سرطان هاي دهان دچار مي
شوند.
در سال هاي اخير به علت افزايش آمار زنان سيگاري،
اين رقم به کمترين اختلاف ممکن با درصد مردان مبتلا رسيده است.
در برخي از کشورهاي آسيايي همچون هند 50 درصد از کل مبتلايان به
سرطان را بدخيمي هاي دهان تشکيل مي دهند، اما ميزان مبتلايان در
کشور ما به علت نبود بررسي دقيق، آمار مشخصي ندارد.
95
درصد از کل مبتلايان به سرطان هاي دهاني در سنين بالاي 40 سال
بوده و به طور کلي متوسط سن افراد مبتلا 65 سال است. دکتر «آرش
منصوريان» متخصص بيماري هاي دهان و رئيس سومين همايش انجمن علمي
بيماري هاي دهان ايران در مورد علت ابتلاي افراد به سرطان هاي
دهان مي گويد؛ «ضعف در سيستم ايمني بدن در نتيجه بالا رفتن سن و
عوامل تاثيرگذار ديگر، شانس ابتلا به سرطان هاي دهاني را افزايش
مي دهد. همچنين مصرف انواع و اقسام دخانيات به شکل هاي کشيدني و
جويدني، به علت تماس مستقيم با مخاط دهان، عمده علت ايجاد سرطان
هاي دهان و سپس سرطان هاي مستقيم تنفسي و ريه را تشکيل مي
دهند.»
عضو هيات علمي دانشکده دندانپزشکي دانشگاه تهران،
ساير علل را چنين برمي شمارد؛ «کمبود و نقص برخي مواد معدني
همچون فقر آهن نيز دهان را مستعد ابتلا به انواع سرطان هاي دهان
مي کند. تضعيف سيستم دفاعي بدن در دوران پيري يا ابتلا به بيماري
هايي مثل ايدز نيز از ديگر علل ابتلا به بيماري هاي دهان به شمار
مي رود. افرادي که پيوند عضو مي شوند و ناگزيرند براي پس نزدن
عضو پيوندي مدت زمان طولاني از داروهاي تضعيف سيستم دفاعي بدن
استفاده کنند نيز بيش از سايرين شانس ابتلا به اين بيماري را
دارا هستند. قرار گرفتن مستقيم در معرض اشعه ماوراء بنفش خورشيد
از ديگر علل ابتلا به اين نوع سرطان
است.»
نشانگان بيماري هاي
دهان
از نشانه هاي بيماري هاي دهان وجود زخم
هايي است که اصولاً پس از گذشت دو هفته التيام نيافته و در
مواردي نيز کناره هاي اين زخم ها حالت سفت داشته و معمولاً بدون
درد هستند. رئيس سومين همايش انجمن علمي بيماري هاي دهان ايران
در ادامه مي گويد؛ «وجود لکه هاي قرمز و سفيد رنگ که اغلب دانه
دانه يا شبکه يي بوده و با خراشيدن قابل برداشتن نيستند نيز مي
تواند از نشانه هاي سرطان دهان باشد.»
آيا وجود هر لکه يي
در دهان را مي توان ناشي از سرطان دهان دانست؟ دکتر «منصوريان»
در پاسخ به اين پرسش مي گويد؛ «هر لکه يي در دهان نمي تواند نشان
از سرطان باشد و تشخيص اين امر نياز به آزمايش هاي دقيق تشخيصي
در اين رابطه دارد.» چنانچه اين ضايعات در مراحل ابتدايي تشخيص
داده شود، به سادگي قابل کنترل و درمان است، ضمن آنکه عوارض
کمتري در بدن فرد ايجاد کرده و از هزينه هاي بيمار نيز مي کاهد.
لازم به ذکر است شکل ضايعه در حالت پيشرفته به صورت زخم هايي با
لايه خاکستري و حواشي کاملاً سفت است که باعث اختلال در برخي
فعاليت هاي دهان همچون بلع و مشکل صدا مي شود. پزشکان متخصص
بيماري هاي دهان به افراد توصيه مي کنند به محض مواجه شدن با
هرگونه تغيير بافتي و نماي ظاهري سطح بافت ها که قابل لمس نيز
باشد، با ذهنيت سرطان هراس نداشته باشند و همواره با رعايت اصول
و موازين بهداشتي دهان و دندان حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنند.
عفونت هاي قارچي در استفاده کنندگان از دندان
مصنوعي
عفونت هاي قارچي در استفاده کنندگان از
دندان هاي مصنوعي، شايع ترين عفونت هاي دهاني به شمار مي رود، به
گونه يي که به گفته رئيس انجمن بيماري هاي دهان ايران، در زير
پروتزهاي دنداني بيش از 40 درصد اين افراد قارچ رشد مي کند. دکتر
«مهناز صاحب جمعي» متخصص بيماري هاي دهان، با اعلام اين مطلب مي
افزايد؛ «لق بودن پروتز (دندان مصنوعي، بهداشت نامناسب و قرار
دادن طولاني مدت دندان مصنوعي در دهان به ويژه خارج نکردن آن به
هنگام شب از دهان) سبب ايجاد عفونت هاي قارچي، التهاب و قرمزي در
دهان مي شود.» وي با اشاره به اينکه زير اين پروتز ها معمولاً
محل تجمع عفونت هاي قارچي است که اغلب بيماران از وجود آن بي خبر
هستند، مي گويد؛ «انتشار عفونت هاي دهاني به ساير نقاط بدن سبب
مشکلاتي براي اين قبيل بيماران مي شود که سلامت استفاده کنندگان
از دندان هاي مصنوعي را به مخاطره مي اندازد.»
به گفته
دکتر «صاحب جمعي»، ضروري است استفاده کنندگان از پروتز هاي
دنداني حداقل سالي يک بار مورد معاينه دندانپزشک قرار گرفته و هر
چند سال يک بار، نسبت به تعويض دندان مصنوعي خود اقدام
کنند.
وي يادآور مي شود؛ «افرادي که دچار بيماري هاي
سيستميک هستند مانند مبتلايان به فشار خون، نارسايي کليه، پرکاري
يا کم کاري تيروئيد، بيماران سرطاني که تحت شيمي درماني قرار
دارند يا مبتلايان به نقص سيستم ايمني بدن مانند مبتلايان به
ايدز، هپاتيت يا بيماران دچار بيماري خود ايمني، جزء بيماران
ويژه تلقي مي شوند که نيازمند معالجات خاص دندانپزشکي هستند و
معالجه آنان در حيطه فعاليت متخصصان بيماري هاي دهان به شمار مي
رود.»
عضو هيات علمي دانشکده دندانپزشکي دانشگاه علوم
پزشکي تهران اضافه مي کند؛ «بيماران مبتلا به بيماري هاي خوني،
بيش از سايرين مستعد خطر ها و عوارض ناشي از معالجات دندانپزشکي
هستند. براي مثال نيازمند آزمايش هاي مخصوصي هستند يا اينکه ضمن
کار دندانپزشکي ضروري است اعمال يا شرايط ويژه يي براي آنان در
نظر گرفته شود که اين اقدامات بخشي از فعاليت هاي متخصصان دهان
را تشکيل مي دهد.»
استرس و نگراني هاي زندگي و
شيوع ضايعات دهاني
به گفته دکتر «منصوريان»، آفت
هاي دهاني يک بيماري دردناک و عودکننده مخاط دهان بوده که به
صورت زخم هاي کوچک يا بزرگ، گرد و کم عمق پديد مي آيد.
وي
با اشاره به اينکه آفت هاي دهاني معمولاً بعد از 10 تا 14 روز به
طور خود به خود بهبود مي يابند، يادآور مي شود؛ «نوع کوچک اين
آفت ها شيوع بسيار بالايي در جامعه دارد که با توجه به افزايش
استرس ها درصد ابتلا به آن افزايش يافته و از آنجا که اين ضايعات
دردناک هستند، اختلال اساسي در زندگي فرد ايجاد مي
کنند.»
اين پزشک متخصص بيماري هاي دهان استرس روحي، ضربه
و گازگرفتگي را در کنار عواملي همچون تغييرات هورموني در زنان
شامل قاعدگي، حاملگي و يائسگي؛ کمبود آهن و اسيد فوليک؛ ابتلا به
آلرژي مانند آسم، بيماري تب يونجه و حساسيت به غذا و دارو و
عواملي همچون استعداد ابتلا به بيماري ضايعات دهاني به شکل
خانوادگي را در ايجاد آفت هاي دهان مهم و موثر مي
داند.
«پلان» از جمله ديگر بيماري هاي دهان است که استرس
در ايجاد آن مي تواند نقش موثري داشته باشد. استرس فشاري است که
در اثر تغييرات ايجاد شده در محيط به بدن تحميل مي شود، هر چند
بعضي از استرس ها مفيد هستند، اما وقتي استرس از کنترل فرد خارج
شود، بدن به صورت هاي مختلفي از آثار سوء ناشي از آنها رنج مي
برد.
استرس تحميل شده، انرژي بدني و ذهني را تحت تاثير
قرار مي دهد و به دنبال استرس، کاهش انرژي ذهني و بدني، خستگي،
بي خوابي، تحريک پذيري و احساس افسردگي، افزايش ضربان قلب، بالا
رفتن فشار خون، افت قند خون، آسيب پذيري سيستم ايمني و تغيير در
وضعيت اشتها در فرد ايجاد مي شود. مجموع موارد ذکر شده آثار
نامطلوبي بر فعاليت فرد سالم گذاشته و سبب تضعيف بدن وي مي شود.
دکتر «منصوريان» ادامه مي دهد؛ «هرچند هنوز درمان قطعي براي آفت
وجود ندارد، ولي روش هايي هست که در کاهش مدت زمان حضور زخم و
نيز کاهش درد و ناراحتي بيمار موثر است.» محصولات بي حس کننده
موضعي مانند «ليدوکائين» و «بنزوکائين»، داروهايي مانند «پراکسيد
هيدروژن» و «کارباميد پراکسيد» که سطح زخم هاي آفتي را شست وشو
مي دهند، ترکيب «شير منيزي» و «ديفن هيدرامين» با نسبت مساوي 4
تا 6 بار در روز و مصرف برخي عصاره هاي گياهي، باعث تخفيف علائم
بيماران آفتي مي شود. همچنين مصرف روزانه ماست که محتوي
«لاکتوباسيلوس اسيدو فيلوس» است، در کنار کاهش عوامل آسيب زننده
(تروماتيک) دهان مانند ترميم دندان هاي شکسته و پرکردگي هاي تيز،
برطرف کردن جرم زياد دنداني، رعايت بهداشت دهان به صورت دقيق و
منظم، رژيم غذايي مانند خودداري از مصرف غذاهاي آلرژيک که ايجاد
آفت را تشديد مي کند، از ديگر راهکارهاي کاهش آفت هاي دهاني به
شمار مي رود. در صورت کمبود تغذيه يي، بايستي مکمل مولتي ويتامين
مصرف شده و از مصرف غذاها و مايعات محرک مانند آبليمو يا رب گوجه
فرنگي و... پرهيز شود.
نشانگان ايدز در
دهان
ويروس HIV به سيستم ايمني بدن حمله مي کند.
سلول هاي ايمني، گروهي از سلول ها هستند که بدن را در برابر
انواع عفونت ها محافظت کرده، بدون آنها توانايي بدن براي مبارزه
با انواع عفونت ها تضعيف مي شود. وقتي ويروس HIV وارد بدن فردي
مي شود، به تدريج قدرت دفاعي بدن وي تضعيف شده، وي در برابر
انواع بيماري ها و عفونت ها آسيب پذير مي شود.
آلودگي به
ويروس HIV پس از چند ماه از اولين تماس ممکن است در خون آشکار
شود و افراد از آلودگي خود آگاه نباشند. اما اين دوره نهفته
بيماري در برخي از افراد مي تواند داراي علائم دهاني خاصي باشد
که توجه به آنها در تشخيص به موقع اين بيماري مي تواند کمک کننده
باشد.
دکتر «منصوريان» در اين مورد بيشتر توضيح مي دهد؛
علائم خاص مبتلايان به ايدز با تظاهراتي از قبيل عفونت قارچي،
ضايعات شيري رنگ يا سفيد روي زبان، سطح داخلي گونه ها و گاهي سقف
دهان، لثه ها و لوزه ها مشهود است که به «کانديدا» معروف است. در
چنين حالتي اصطلاحاً مي گويند فرد دچار عفونت قارچي يا کانديداي
مقاوم به درمان در دهان شده است. مشاهده خطوط سفيد در کناره زبان
که در اصطلاح پزشکي «لکوپلاکياي مويي» نام دارد يا آفت هاي متعدد
در نواحي مختلف دهان که مرتب عود مي کند و به راحتي درمان نمي
شوند؛ همچنين وجود تبخال هاي مزمن و طولاني مدت در داخل دهان و
روي لب، مي بايست دندانپزشک و خود فرد را متوجه علائم ايدز کرده
و شخص براي اطمينان از سلامت يا بيماري به منظور انجام آزمايش
هاي خوني به آزمايشگاه مراجعه کند.
دندانپزشکان
هم از خطر مصون نيستند
به عقيده يک دندانپزشک،
دندانپزشکان هم در معرض آلودگي قرار دارند و بايد حتماً نکاتي را
رعايت کنند. از جمله اينکه همه بيماران ورودي به مطب خود را
مبتلا به ايدز فرض کنند و نکات ايمني را حتماً رعايت کنند. براي
مثال دندانپزشک نبايستي با پوست صدمه ديده براي بيمار کار مستقيم
دندانپزشکي انجام دهد و چنانچه مجبور به انجام کار شد، محل زخم
را با يک پوشش مناسب بپوشاند و دست ها را بلافاصله پس از تماس با
خون يا مايعات دهان، شست وشو دهد. در صورت آنکه دستکش حين کار
سوراخ شد، بلافاصله بايستي آن را از دست ها خارج کرده، دست ها را
با دقت شست وشو داده، نسبت به تعويض دستکش اقدام کند. پس از زخمي
شدن دست توسط سوزن حين کار اجازه دهد خونريزي ناشي از نوک سوزن
تداوم يافته، سپس محل را با آب و صابون بشويد و در نهايت اقدام
هاي لازم را انجام دهد.
امکان رفع خشکي دهان با
سلول هاي بنيادي
يکي از يافته هاي جديد علوم
پزشکي شناسايي و جداکردن نوع جديدي از سلول ها در داخل بدن
پستانداران به نام سلول هاي بنيادي است. اين سلول ها به دليل
داشتن پتانسيل هاي بالا در زمينه تقسيم شدن و تمايز به سلول هاي
تخصصي بدن و نيز توانايي آنها در ترميم بافتي بسيار مورد توجه
دانشمندان قرار گرفته اند. از طرف ديگر در محيط اطراف دهان غددي
به نام غدد بزاقي وجود دارد که وظيفه آن ترشح بزاق است. اين غدد
در مواقعي به دليل ابتلاي فرد به بيماري هاي مختلف عملکرد خود را
از دست مي دهند و وي را مبتلا به خشکي دهان مي کنند. عوارض
ناخوشايند اين بيماري از جمله تکلم ناصحيح، بلع نامناسب و ساير
موارد شخص را با دشواري روبه رو مي سازد. با مطالعه روي سلول هاي
بنيادي اميد تازه يي براي درمان بيماران خشکي دهان به وجود آمده
که با کمک اين سلول ها بتوان سلول هاي غدد بزاقي را ساخت. مشکل
ترشحي بودن اين سلول ها توسط محققان دانشگاه «جان هاپکينز» با
کشف پروتئيني که به ترشحي کردن سلول هاي بنيادي مذکور کمک مي کند
تا حدي رفع شده است. در حال حاضر مقدمات تحقيقاتي در دانشکده
دندانپزشکي دانشگاه علوم پزشکي تهران در حال پايه ريزي است که
اميد مي رود بتوان به کمک آن مشکلات بيماران مبتلا به خشکي دهان
را رفع کرد.
|
|
